Jaki model opłat drogowych jest najwygodniejszy dla przewoźnika?
Z perspektywy przewoźnika, we wszystkich krajach UE powinien obowiązywać jednolity model, zapewniający przewidywalność w perspektywie co najmniej trzech lat. Pozwoliłoby to na podejmowanie właściwych decyzji dotyczących zakupu taboru.
Chcemy wiedzieć, za co płacimy, ile płacimy i jak te koszty będą się zmieniać. Przewidywalność jest dziś fundamentem prowadzenia działalności gospodarczej. Wpływa ona również na naszą konkurencyjność, która w coraz większym stopniu zależy od opłat drogowych oraz regulacji, które je określają.
Operatorzy klasyfikują pojazdy pod względem emisji. Czy to nie wystarczy?
Sama wiedza o tym, do jakiej klasy opłat zostanie przypisany pojazd, nie rozwiązuje w pełni tego problemu. Zbyt częste zmiany przepisów zmieniają reguły gry i wpływają na podejmowane przez nas decyzje. Główną przyczyną tych zmian jest odejście od pierwotnego celu opłat drogowych – czyli utrzymania i budowy infrastruktury – na rzecz wprowadzania dodatkowych opłat środowiskowych. W Niemczech składnik związany z emisją CO₂ wynosi aż 15,8 eurocentów za kilometr.
Czy Europejska Usługa Opłaty Elektronicznej (EETS) to dobre rozwiązanie?
Tak, to krok we właściwym kierunku. Jedna umowa, jedno urządzenie pokładowe i zbiorcze rozliczanie przejazdów w wielu krajach realnie upraszczają pracę przewoźnika. Ale interoperacyjność nie powinna kończyć się na możliwości pobrania opłaty. Powinna obejmować również sprawny przepływ informacji, wykrywanie błędów i sposób ich rozliczania.
Czytaj więcej
Ożywił się popyt, brakuje dużych magazynów z parametrami pozwalającymi na automatyzację i dalszy rozwój operacji.
W Europie działają różne technologie. W Austrii pobór opłat opiera się na komunikacji urządzenia pokładowego z bramownicami. W nowszych systemach, takich jak polski e-TOLL, wykorzystuje się lokalizację satelitarną GNSS i transmisję danych. Technologia się zmienia, natomiast problem pozostaje podobny: kiedy opłata nie zostanie prawidłowo zarejestrowana, konsekwencje spadają na przewoźnika, choć przyczyną może być usterka urządzenia bramownicy lub zakłócenie transmisji danych. Skutkuje to nakładaniem na przewoźnika kar finansowych. W interpretacji operatora systemu, sytuacja, w której „opłata nie została pobrana”, jest równoznaczna z tym, że „użytkownik nie dokonał płatności”. Przykładowo, jeśli opłata za przejazd danym odcinkiem drogi – wynosząca 2,50 euro – nie zostanie pobrana, przewoźnik musi liczyć się z karą w wysokości 270 euro – tak jak ma to miejsce w Austrii.
Co jest w tym złego?
Przede wszystkim to, że od kierowcy oczekuje się nie tylko prowadzenia pojazdu, ale również bieżącego nadzorowania procesu poboru opłat. W którym momencie kierowca ma zdać sobie sprawę, że coś jest nie tak i wymagana jest jego interwencja? Odpowiedź kryje się w procedurach narzuconych przez system. W niektórych systemach musi on zwracać uwagę na kolor diody w innych także na sygnały dźwiękowe urządzenia. W systemie satelitarnym nie ma nawet charakterystycznej bramownicy, która wskazywałaby moment rozliczenia przejazdu.
Czytaj więcej
Firmy kurierskie mają zmartwienie, bowiem umowa Allegro z InPost może obniżyć zyski całej branży. Do współpracy głównych graczy jednak daleko.
Mówimy o kierowcy prowadzącym czterdziestotonowy zestaw. Jego podstawowym obowiązkiem jest bezpieczna jazda, a nie monitorowanie i ustalanie czy urządzenie świeci poprawnym kolorem i wydało właściwą liczbę sygnałów i czy w danej chwili prawidłowo przesłało dane. Nie uchylamy się od obowiązku zapłaty za przejazd. Uważamy jednak, że nie można automatycznie utożsamiać braku zarejestrowanej transakcji z próbą uniknięcia płatności. Przerzucanie na nas odpowiedzialności za działanie systemu jest dla jego operatorów wygodne. Jednocześnie automatycznie czyni nas to stroną, na którą w razie jakichkolwiek problemów spada domniemanie winy.
Może jakiś przykład?
Dobrym przykładem jest Austria. ASFINAG dopuszcza dopłatę za niepobrane myto w punkcie obsługi GO, ale co do zasady trzeba jej dokonać w ciągu pięciu godzin od przejazdu, przy którym nie doszło do prawidłowego poboru, i w granicach 100 kilometrów. To bardzo wymagająca procedura, zwłaszcza gdy kierowca nie wie, że wystąpił problem.
Wyobraźmy sobie, że na jednym krótkim odcinku nie została pobrana opłata wynosząca 2,50 euro. Za brak jej uiszczenia powstaje obowiązek zapłaty 270 euro tak zwanej opłaty zastępczej która jest niczym innym jak tylko karą. To nie jest zwykłe wyrównanie należności, tylko dodatkowe, bardzo dotkliwe obciążenie. Choć ASFINAG dysponuje punktami obsługi kierowców przy autostradach, w przypadku korzystania z urządzenia pokładowego (OBU) dostarczonego przez innego operatora, wyjaśnienie sprawy czy uregulowanie zaległej opłaty drogowej często graniczy z cudem. Zazwyczaj pracownicy nie chcą zajmować się takimi przypadkami, mimo że w ich systemie powinny znajdować się dane dotyczące numeru rejestracyjnego pojazdu oraz odcinka drogi, na którym nie pobrano opłaty. Z punktu widzenia firmy trudno uznać taki model za przyjazny użytkownikowi.
Czytaj więcej
Branża logistyczna uważa, że rozwiązanie kwestii długu celnego powinno być przeprowadzone na poziomie UE, a nie krajowym, w przeciwnym wypadku loka...
Firma wydająca OBU nie jest stroną?
Dostawca usługi EETS odgrywa przecież kluczową rolę: udostępnia rozwiązanie techniczne, obsługuje konto użytkownika i uczestniczy w rozliczaniu opłat z operatorem systemu. Skoro te strony regularnie wymieniają dane o przejazdach i należnościach, naturalnym rozwiązaniem powinno być również przekazywanie informacji o brakujących transakcjach i automatyczny ich pobór. Przepisy unijne przewidują już możliwość dochodzenia od dostawcy EETS zapłaty za odpowiednio udokumentowane należności. Chodzi o to, aby mechanizm ten sprawnie działał również w praktyce, bo na razie praktyka pokazuje, że przewoźnik jest cały czas kozłem ofiarnym mimo rozwoju technologii.
Jeżeli ktoś jedzie bez wymaganego urządzenia, z nieaktywną usługą albo świadomie unika zapłaty, konsekwencje finansowe są zrozumiałe. Ale inna jest sytuacja, gdy urządzenie jest aktywne, przewoźnik ma zapewnione finansowanie opłat, a na jednym odcinku nie dochodzi do prawidłowego poboru, mimo że na 20 innych tego samego dnia opłata była pobrana prawidłowo. W naszej działalności koszty związane z takimi zdarzeniami potrafią sięgać rocznie dziesiątek tysięcy euro. To realne pieniądze, których wolelibyśmy nie wydawać na spory o błędy techniczne, które na pewno nie leżą po naszej stronie.
Jak powinno być to rozwiązane?
W prosty sposób. Jeżeli system wykryje brak rozliczenia konkretnego przejazdu, powinien przekazać odpowiednie powiadomienie dostawcy usługi takiemu jak np. E100. Następnie należy umożliwić automatyczne pobranie zaległej należności.
Czytaj więcej
Transport samochodowy stał się drogi z powodu rosnących cen paliwa. W bieżącym kwartale ceny raczej nie zmaleją.
Oczywiście musi istnieć możliwość egzekwowania opłat od osób, które rzeczywiście próbują ich unikać. Ale jeśli przewoźnik korzysta z prawidłowo zarejestrowanego urządzenia, ma aktywną usługę i środki na zapłatę, pierwszą reakcją systemu powinna być korekta błędu, a nie sankcja. Technologia powinna rozwiązywać problemy, zamiast przerzucać odpowiedzialność za nie na kierowcę w konsekwencji na przewoźnika. Nie możemy opierać całego procesu na tym, czy kierowca usłyszał odpowiedni sygnał dźwiękowy lub czy podczas jazdy świeciła się właściwa kontrolka.
Czy naliczanie opłat środowiskowych jest logiczne?
Tak, jeżeli opłata rzeczywiście odpowiada skutkowi, który chcemy ograniczać. W przypadku pojazdów spalinowych emisja CO₂ powstająca podczas jazdy jest bezpośrednio związana z ilością i rodzajem zużytego paliwa. Dlatego z ekonomicznego punktu widzenia najczytelniejszy byłoby powiązanie tylko z litrem kupowanego paliwa co będzie odpowiadać faktycznemu obciążeniu środowiska. Mniej spalonego paliwa oznacza mniej wyemitowanego CO₂ i odpowiednio niższy koszt środowiskowy. Jeśli konieczne jest rozróżnienie, gdzie (w jakim kraju) paliwo zostało zużyte, należy znaleźć na to inny sposób – odchodząc od obecnej klasyfikacji opartej na systemie VECTO.
Nie możemy zaakceptować założenia, że skoro dany system jest niedoskonały – a nawet niesprawiedliwy – w ten sam sposób dla wszystkich, to czyni go systemem dobrym.
Rozumiem, że polityka transportowa ma na celu również ograniczenie emisji. Nie kwestionuję tego założenia. Uważam jednak, że należy do tego podejść w sposób odmienny i bardziej logiczny, zamiast polegać na symulacjach VECTO dla poszczególnych pojazdów. Potrzebujemy rozwiązania, które będzie jednocześnie uczciwe, możliwe do rozliczenia i zrozumiałe dla przedsiębiorcy.
Co jest w nich złego?
Problem polega na utożsamianiu wyniku symulacji z rzeczywistą emisją podczas konkretnego przewozu. Oparte jest to na założeniach, które nie mają nic wspólnego z rzeczywistymi warunkami eksploatacji. Wyniki tych symulacji określają certyfikowany poziom emisji dla ciągnika siodłowego, co z kolei przypisuje go do konkretnej klasy opłat drogowych. To w konsekwencji przekłada się na realne koszty ponoszone przez przewoźnika.
Czytaj więcej
Przedświąteczny sezon kończy się stabilnym wzrostem przewozów i umiarkowanymi cenami czarterów. Ceny usług nie nadążają za cenami paliwa.
Mówiąc żartobliwie: gdybyśmy mogli płacić myto również za pomocą symulacji, moglibyśmy dalej bawić się w tę grę. Skoro jednak oczekuje się od nas płacenia prawdziwymi pieniędzmi, nie możemy się na to zgodzić.
W Niemczech oznacza to obecnie koszt 15,8 eurocenta za kilometr w ramach opłat drogowych – kwotę wynikającą z czysto wirtualnych obliczeń! W praktyce nie rozliczamy się zatem z faktycznej emisji CO₂ ani rzeczywistego wpływu na środowisko. To przypomina raczej grę w „Monopoly”
System ETS2 ma wejść w życie w 2028 roku. Co on zmieni w kwestii opłat drogowych?
ETS2 ma wprowadzić rozliczanie emisji związanych między innymi z paliwami wykorzystywanymi w transporcie drogowym. Obowiązki dotyczące uprawnień do emisji będą spoczywały na dostawcach paliw, ale ich koszt może zostać przeniesiony na odbiorców w cenie paliwa. Jednocześnie w Polsce już funkcjonuje opłata emisyjna związana z wprowadzaniem paliw na rynek wg polskich regulacji oraz w Europie mamy także składnik CO₂ w opłatach drogowych. Są to różne instrumenty, ale dla przewoźnika wszystkie wpływają na ostateczny koszt przewozu. Ile razy będziemy płacić za to samo?
Dlatego pytam o spójność całego systemu. Jaki będzie łączny koszt obciążeń związanych z emisją i jak szybko będziemy poznawać jego zmiany? Czy kolejne rozwiązania będą się uzupełniały, czy po prostu nakładały na siebie tworząc sztucznie zawyżony koszt przez ułomność regulacji?
Jest jeszcze kwestia klasyfikacji pojazdów. Progi emisji stosowane przy kwalifikacji do określonych klas zmieniają się wraz z rozwojem regulacji. Doszło do sytuacji, w której nowszy ciągnik, mimo lepszych parametrów technicznych, uzyskuje mniej korzystną klasę opłat niż starszy pojazd oceniony według wcześniejszych zasad. System powinien motywować do modernizacji floty, a nie rodzić takie wątpliwości.
W gąszczu tych wszystkich regulacji zaczynamy tracić z oczu nadrzędny cel: ochronę środowiska.
Przecież nowe pojazdy używają nawet opon o małych oporach toczenia. To zły kierunek zmian?
Kto by z nas nie chciał, aby nasze auto paliło mniej. Czy dla tego celu założyłby Pan opony, które dają Panu mniejsze bezpieczeństwo na drodze? Pewnie nie, ale w branży transportowej zadecydowano za nas.
Czytaj więcej
Mający za sobą dziesiątki tysięcy kontroli inspektorzy pracy uważają, że przepisy regulujące czas pracy i wynagrodzenie kierowców powinny być upros...
Z naszych doświadczeń wynika, że opony montowane fabrycznie w nowych pojazdach nie spełniają naszych oczekiwań w codziennej eksploatacji, zwłaszcza pod kątem przyczepności i żywotności. Mamy do czynienia z produkcją opon dla producentów aut ciężarowych na pierwszy montaż pod normy VECTO. To są dwa przeciwstawne wektory: zmniejszanie oporów toczenia, czyli mniejsze zużycie paliwa vs mniej lameli odprowadzających wodę z opony, czyli trakcja, czyli bezpieczeństwo. Jak producentom udało się zmniejszyć opory toczenia jednocześnie zachowując wszelkie homologacje w tym zimową normę 3PMSF tzw. 3szczyty ze śnieżynką? Czy stało się to przez eliminację niektórych kanałów odprowadzających wodę w szczególności tych poprzecznych? Czy homologacje opon biorą pod uwagę zdolność przenoszenia siły napędowej na mokrych nawierzchniach przy ruszaniu, przyspieszaniu, jazdy pod górę zestawem 40t? Zdarza nam się z nowych ciągników ściągać nowe opony i wymieniać je na inne. Wielu kierowców nas o to prosi. Na rynku można też spotkać oferty sprzedaży nowych lub niemal nowych opon zdjętych z pojazdów. Regulator chyba zapomniał o bezpieczeństwie. Oszczędność środowiska nie powinna odbywać się kosztem bezpieczeństwa, a krótsza żywotność opony wpływa negatywnie na ślad środowiskowy.
Jak zatem powinien wyglądać europejski system opłat drogowych?
Powinien być prosty, sprawiedliwy i możliwie jednolity pod względem zasad. Opłaty powinny być przejrzyste, odpowiedzialność za błędy techniczne uczciwie rozłożona, a obciążenia związane z emisją CO₂ możliwie dobrze powiązane z rzeczywistym zużyciem paliwa.
Najważniejsza jest jednak długoterminowa przewidywalność. Ciągnika siodłowego nie kupujemy na rok. Finansujemy go i eksploatujemy przez kilka lat, podejmując decyzje inwestycyjne na podstawie oczekiwanych kosztów. Potrzebujemy więc co najmniej trzy- czteroletniej perspektywy zmian przepisów. Zmiany w przepisach nie mogą wpływać na naszą konkurencyjność.
Czytaj więcej
Administracja kolejowa nie zwraca uwagi na potrzeby przewoźników towarowych, dla których może wkrótce zabraknąć miejsca na torach.
Nie oczekujemy, że opłaty nigdy nie wzrosną. Oczekujemy stabilnych reguł, rozsądnego wyprzedzenia i systemu, który nagradza rzeczywistą efektywność transportu. Europejska polityka powinna pomagać przewoźnikom inwestować w nowocześniejsze, bardziej oszczędne pojazdy, a nie wprowadzać dodatkową niepewność do działalności o i tak niewielkich marżach. Można to osiągnąć jedynie poprzez wprowadzanie logicznych rozwiązań, a nie takich, które opierają się na symulacjach takich jak VECTO.
Rozmawiał Robert Przybylski